Zabytki miasta leżajsk

Dorobek materialny miasta i jego mieszkańców to przede wszystkim wspaniałe zabytki, które mimo burzliwych losów tej ziemi przetrwały do naszych czasów i mogą cieszyć oczy mieszkańców i turystów. Do najpiękniejszych zabytków należą:

Neorenesansowy Ratusz

ul. Rynek 1

Neorenesansowy Ratusz

ul. Rynek 1
Neorenesansowy ratusz z XVIII w. obecny wygląd z XIX w. - ul. Rynek 1 – wzniesiony w 1869 r., obecnie siedziba władz miejskich. Pierwotna budowla spłonęła podczas pożaru w 1834 r.

Wieża dzwonnicza

ul. Rynek 1

Wieża dzwonnicza

ul. Rynek 1
Wieża dzwonnicza (obserwacyjno-obronna) z 1616 r. – ul. Rynek 1 – z kopulastym hełmem przykrytym dachówką ceramiczną, zwieńczonym latarnią na rzucie koła i nakrytą kopułką z krzyżem. Jest to murowany sześciokondygnacyjny obiekt na rzucie kwadratu, w ostatniej kondygnacji zachowane klucze strzelnicze.

Zespół Kościoła Farnego

ul. Rynek 35

Zespół Kościoła Farnego

" width="300" height="250" frameborder="0" style="border:0" allowfullscreen>
ul. Rynek 35
Zespół Kościoła Farnego w Leżajsku z pocz. XVII w., ul. Rynek 35 - (kościół, plebania, wikarówka, mury). Parafia w Leżajsku została założona przez króla Władysława Jagiełłę w 1400 r. Budowę obecnego kościoła parafialnego pod wezwaniem Trójcy Świętej i Wszystkich Świętych zakończono w 1616 r. W prezbiterium ołtarz główny wczesnobarokowy wykonany w 1643 r. przez Piechowicza. Obok rzeźby i bogato zdobione stalle. Dalej ołtarze boczne, przy tęczy, barokowe z ok. 1700 r., przebudowane w XIX w. W ołtarzu po prawej stronie obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, pierwotnie umieszczony był w drewnianym kościółku w miejscu obecnej Bazyliki OO. Bernardynów. Obok kościoła za ogrodzeniem znajduje się plebania, wzniesiona w 1614 r., rozbudowana w 1925 r. Pod częścią budynku obszerne piwnice z podziemnymi tunelami, obecnie niedostępne. Według podań jeden z lochów miał prowadzić do podziemi kościoła i dworu starościńskiego, a drugi daleko poza miasto. Zachowane pierwotne mury obronne w części północnej, wschodniej i zachodniej pochodzą z 1616 r. natomiast od strony południowej ogrodzenie z pocz. XX w.

Zespół Cerkiewny Parafii Grekokatolickiej

ul. Jarosławska

Zespół Cerkiewny Parafii Grekokatolickiej

ul. Jarosławska
Zespół Cerkiewny Parafii Grekokatolickiej pw. Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny, przy ul. Jarosławskiej – pochodzi z 1832 r. W chwili obecnej rzymskokatolicki kościół filialny pw. Jezusa Miłosiernego dla dzieci i młodzieży. Cerkiew częściowo otacza mur XIX-wieczny oporowy, a przy południowo-zachodnim narożniku ogrodzenia znajduje się kaplica św. Josafata Kuncewicza. Za ogrodzeniem na południe od cerkwi stoi dawna plebania („przychodztwo”) z 1876 r. zaadoptowana na przedszkole, obecnie Warsztaty Terapii Zajęciowej dla niepełnosprawnych oraz Caritas i noclegowania dla bezdomnych mężczyzn.

Dom Ludowy Ukraińskiego Towarzystwa „Proswita”

ul. Jarosławska

Dom Ludowy Ukraińskiego Towarzystwa „Proświta”

ul. Jarosławska
Dom Ludowy Ukraińskiego Towarzystwa „ Proświta”- Budynek zbudowany w 1913 r. Po pożarze w 1970 r. odbudowany i wyremontowany z adaptacją na siedzibę biblioteki publicznej. Murowany z cegły, otynkowany, piętrowy, częściowo podpiwniczony. Narożny, założony na rzucie litery L, z zaokrąglonym narożnikiem południowo-zachodnim, ozdobiony eklektyczną elewacją z neoromańskimi oknami. W elewacji południowej wyróżnia się ryzalit z podwójnym szczytem z dwiema wieżyczkami. Budynek poprzez eksponowane położenie na wzniesieniu stanowi jedną z najważniejszych dominant architektonicznych w przestrzeni urbanistycznej śródmieścia.

Sąd i więzienie austriackie

ul. Mickiewicza

Sąd i więzienie austriackie

ul. Rynek 31
Sąd i więzienie austriackie – budynek sądu austriackiego z przełomu XVIII i XIX w. przy ul. Rynek 31, wybudowany w końcu XVII w. a nadbudowany w II poł. XVIII w., zaadoptowany wówczas na sąd i więzienie. Budynek ten do 1930 r. był w posiadaniu Potockich z Łańcuta.

Kirkut żydowski z ohelem

ul. Górna

Kirkut żydowski z ohelem

ul. Górna
Kirkut żydowski z ohelem cadyka Elimelecha Weissbluma – ul. Górna –usytuowany jest na południowy wschód od rynku. Na cmentarzu znajduje się budynek z grobem cadyka oraz stojące w pobliżu ocalałe macewy (tablice nagrobne). Cadyk Elimelech Weissblum z Leżajska (1717-1787), był on wielkim autorytetem, psychologiem i filozofem, twórcą wykładni chasydyzmu zwanego cadykalizmem. Dnia 21 adara (szósty miesiąc w kalendarzu żydowskim - marzec w kalendarzu juliańskim), przypada rocznica jego śmierci obchodzona jako Wielki Dzień. W tym dniu do Leżajska przybywa wiele pielgrzymek Żydów z całego świata.

Zajazd „na dołku”

ul. Mickiewicza 11

Zajazd „na dołku”

ul. Mickiewicza 11
Zajazd „na dołku” – ul. Mickiewicza 11 - dawny zajazd z poł. XVIII w., obecnie dom handlowy. Gruntownie remontowany w 1975 r. i w latach 90. Pod częścią budynku znajdują się piwnice ze sklepieniami wspartymi na filarze.

Zespół Dworu Starościńskiego

ul. Mickiewicza 20a

Zespół Dworu Starościńskiego

ul. Mickiewicza 20a
Zespół Dworu Starościńskiego z oficynami z XVIII w. mieści się przy ul. Mickiewicza 20a - składa się z parterowego dworu i czterech również parterowych oficyn. Niekiedy nazywany zamkiem, wybudowany w latach 1760-1770 dla ówczesnego starosty leżajskiego Józefa Potockiego. Mieściło się w nim gimnazjum miejskie, do 1975 r. liceum, a następnie szkoła podstawowa. Od 2008 r. Muzeum Ziemi Leżajskiej.

Pałac Miera

ul. Furgalskiego 4

Pałac Miera

ul. Furgalskiego 4
Pałac Miera – ul. Furgalskiego 4 - wzniesiony po 1819 r., był w posiadaniu ówczesnego właściciela dóbr leżajskich hrabiego Wojciecha Miera, poety i tłumacza poezji francuskiej i włoskiej, zwolennika klasycyzmu oraz targowiczanina. Po jego śmierci od 1831 r. przeszedł w ręce Potockich z Łańcuta. Od 1918 r. jest siedzibą domu zakonnego Sióstr Służebniczek Najświętszej Maryi Panny. Ten klasycystyczny pałac ustawiony jest na osi dawnego dworu starościńskiego. Budynek pałacu wzniesiony na planie prostokąta jako dwutraktowy, posiada zwartą, dwukondygnacyjną bryłę, nakrytą czterospadowym dachem. Elewacja jest ozdobiona dekoracjami w stylu klasycystycznym.

Zespół Kościoła i Klasztoru OO. Bernardynów z XVII w.

Plac Mariacki 8

Zespół Kościoła i Klasztoru OO. Bernardynów z XVII w.

Plac Mariacki 8
Powstanie kościoła i klasztoru OO. Bernardynów w Leżajsku poprzedziły nadzwyczajne wydarzenia. Teksty źródłowe konwentu leżajskich Bernardynów opisują historię Tomasza Michałka z pobliskiej Giedlarowej, pracownika jednego z leżajskich browarów. W 1590 r. Michałek oświadczył wobec miejscowego duchowieństwa i władz miasta, że w obrębie dzisiejszej Bazyliki, na pniu drzewa ściętego w gąszczu leśnym, objawiła mu się Matka Boża ze św. Józefem. W 1592 r., na terenie boru leżajskiego powstała drewniana kaplica pw. św. Anny. W 1594 r. z ofiarności mieszczan i nawróconego z luteranizmu dzierżawcy leżajskiego Kacpra Głuchowskiego, przy poparciu przełożonego Bożogrobców ks. Jana Teologa, a także szlachcica Rzeszotarskiego, wzniesiono tam drewniany kościół Zwiastowania NMP oraz świętych Jana Chrzciciela, Wawrzyńca, Sebastiana i Małgorzaty. Posiadał on trzy ołtarze.
Na jednym z nich wystawiono wizerunek św. Anny, na drugim Bożą Mękę, trzeci ozdobiono obrazem Madonny z Dzieciątkiem, pędzla ks. Erazma z klasztoru leżajskich Bożogrobców. W 1608 r. przybyli do Leżajska Bernardyni, sprowadzeni z Przeworska za przyczyną biskupa przemyskiego Macieja Pstrokońskiego. W 1610 r. staraniem zakonników wybudowany został pierwszy murowany kościół. Obecną, monumentalną świątynię wzniesiono w latach 1618-1628 z fundacji marszałka wielkiego koronnego Łukasza z Bnina Opalińskiego i jego żony Anny z Pileckich Opalińskiej. Motywem fundacji miała być wdzięczność za odniesione w 1610 r. zwycięstwo nad rezydującym w Łańcucie rotmistrzem królewskim i starostą żygwulskim Stanisławem Stadnickim, zwanym z powodu dokonywanych gwałtów i profanacji „Diabłem Łańcuckim". Budową kierował architekt włoskiego pochodzenia Antonio Pellaccini przy współpracy z Szymonem Sarockim.

Organy leżajskie

Plac Mariacki 8

Organy leżajskie

Plac Mariacki 8
Organy leżajskie. Stanowią jeden z najcenniejszych w Europie zabytków sztuki w zakresie budowy i zdobnictwa tego instrumentu. Pochodzą z II poł. XVII w. Ich twórcą w fazie początkowej (przed 1680 r.) był Stanisław Studziński z Przeworska. Dalszą ich budowę i udoskonalenie prowadził Jan Głowiński z Krakowa. Budowę ukończono w 1693 r. W latach 1903-05 przebudował je w stylu romantycznym Aleksander Żebrowski, a w latach 1965-68 Robert Polcyn z Poznania pracował nad przywróceniem im brzmienia barokowego. Nadzwyczaj bogata dekoracja snycerska prospektu organowego, wykonana została przez samych braci zakonnych. Dzięki nim wartości muzyczne zostały zespolone ze wspaniałą strukturą architektoniczną. Leżajskie organy to jednak nie jeden instrument. Są to 3 samodzielne instrumenty. W nawach bocznych zbudowane zostały mniejsze instrumenty, a w nawie głównej największy. Organy mają trakturę mechaniczną i razem 75 głosów. Wyposażone są ponadto w urządzenia dodatkowe jak: kukułka, bęben (tympan), ptaszki, horribile. Posiadają też pełny głos 32' - co oznacza, że największa piszczałka ma ponad 10 m długości. 4 szafy organów głównych połączone z dekoracją chóru stanowią monumentalną fasadę wypełniającą zachodnią ścianę bazyliki aż po sklepienie. Organy główne mają w ten sposób 15 m wysokości i 7,5 m szerokości - jednak kompozycja architektoniczna prospektu łączy je nierozerwalnie również z dwoma sąsiednimi instrumentami w nawach bocznych, tworząc jeden monumentalny zespół organowy, na którym - jedynym w świecie - może grać trzech organistów równocześnie.

Muzeum Prowincji OO. Bernardynów i Klasztor

Plac Mariacki 8

Muzeum Prowincji OO. Bernardynów i Klasztor

Plac Mariacki 8
Muzeum Prowincji OO. Bernardynów, założone w 1971 r. przez o. Kajetana Grudzińskiego. Gromadzi przedmioty zabytkowe z utraconych po drugiej wojnie światowej klasztorów wschodnich, a także z innych klasztorów Prowincji. Pomieszczenia, poszerzone w ostatnich latach, obejmują zbiory obrazów, rzeźb i wytworów rzemiosła artystycznego. Muzeum stanowi integralną część znacznego kompleksu zabytkowego, w skład którego wchodzi wzniesiona w latach 1618-1628 bazylika i klasztor wraz z otoczeniem: basztami, dziedzińcami, murami obronnymi i lasami.
Klasztor. Pierwszy drewniany klasztor powstał w 1610 r. z fundacji Kacpra Głuchowskiego. Murowany budynek klasztoru wzniesiony wg projektu Pellacciniego vel Italusa w poł. XVII w. na planie czworoboku, z wirydarzem pośrodku i pawilonami we wszystkich czterech narożach. W narożu południowo – wschodnim znajduje się wieża zegarowa z 1909 r. kryta dekoracyjnym blaszanym baniastym hełmem, nad którym znajduje się ażurowa galeryjka przykryta kopułką z iglicą i krzyżem.
Organy wraz z bazyliką i klasztorem zostaly wpisane przez Prezydenta RP na listę Narodowych Pomników historiai.
Tooltip text